Jakie są biologiczne i psychologiczne przyczyny gorszego samopoczucia jesienią?

Mniejsza ilość światła dziennego wpływa na regulację rytmu dobowego oraz procesy hormonalne związane z nastrojem i stresem. W organizmie dochodzi do obniżenia poziomu serotoniny w mózgu.

Kiedy zimą robi się ciemno już o godzinie 16., organizm zaczyna przygotowywać się do odpoczynku i wydziela więcej melatoniny, co zakłóca prawidłowy rytm sen-czuwanie.

U osób predysponowanych genetycznie prawidłowa regulacja zegara biologicznego wymaga większej intensywności oświetlenia, niż jest to możliwe w warunkach naturalnych w okresie zimowym w pomieszczeniach zamkniętych. Dodatkowo istotną rolę odgrywa witamina D, której niedobór w miesiącach jesienno-zimowych może pogarszać przebieg depresji sezonowej i reakcję na leczenie, ponieważ witamina D wspiera aktywność serotoniny.

Oprócz procesów biologicznych, jesień sprzyja naturalnemu spowolnieniu oraz bardziej refleksyjnemu nastrojowi. Mniejsza ilość ruchu, ograniczona aktywność społeczna oraz trudniejsze warunki środowiskowe sprawiają, że nasz układ nerwowy jest bardziej wrażliwy na bodźce, co może powodować poczucie przeciążenia i utrudniać codzienną regulację emocji.

Jak ewoluowała nasza wiedza o wpływie światła słonecznego na zdrowie psychiczne?

Wpływ braku słońca na stan psychiczny obserwowano już w starożytności – Aretajos z Kapadocji zalecał, aby „osoby pogrążone w letargu kłaść w świetle i wystawiać na działanie promieni słonecznych, gdyż przyczyną tej niemocy jest mrok”. W latach 20. XIX wieku francuski psychiatra Esquirol opisał przypadek mężczyzny z objawami depresji powtarzającymi się w miesiącach zimowych i zalecił mu wyjazdy do Włoch i Langwedocji.

Pojęcie choroby afektywnej sezonowej oraz pierwsze próby terapeutycznego wykorzystania sztucznego światła wprowadził jednak dopiero Rosenthal w latach 80. XX wieku. Pierwszy Instytut Światła, w którym leczono chorych na gruźlicę, założył w 1898 roku Duńczyk Niels R. Finsen (wyróżniony w 1903 roku Nagrodą Nobla). W Skandynawii lampy do fototerapii znajdują się obecnie prawie we wszystkich ośrodkach zdrowia, na lotniskach i w biurach.

Jakie objawy wskazują na jesienne obniżenie nastroju?

Objawy jesiennego spadku nastroju wpływają na codzienne funkcjonowanie i manifestują się równolegle w sferze psychicznej, emocjonalnej oraz somatycznej. Zmiany w środowisku mogą wywoływać wrażenie przeciążenia, trudności w regulacji emocji oraz mniejszą odporność psychiczną.

Do najważniejszych objawów należą:

• Długotrwałe obniżenie nastroju i anhedonia: uczucie smutku przez większość dnia, utrata przyjemności z aktywności, które wcześniej sprawiały radość, poczucie zniechęcenia oraz dojmujące przygnębienie i zobojętnienie wobec otoczenia.

• Zmniejszenie energii i „napędu”: utrzymujące się obniżenie motywacji, szybsza męczliwość oraz poczucie braku sił, przez które nawet proste czynności wymagają znacznie większego wysiłku.

• Zaburzenia snu: najczęściej występuje nadmierna senność i wydłużenie czasu snu (przy czym nawet wielogodzinny sen nie przynosi wypoczynku), choć mogą pojawić się również problemy z bezsennością.

• Wzmożony apetyt na węglowodany: szukając szybkiego sposobu na poprawę nastroju, organizm podświadomie domaga się słodyczy i węglowodanów, co może skutkować dodatkowymi kilogramami.

• Trudności w koncentracji i zapamiętywaniu: problemy ze skupieniem uwagi, wrażenie spowolnienia myślenia oraz trudności z wykonywaniem zadań wymagających wysiłku intelektualnego.

• Większa wrażliwość i wycofanie: podatność na stres, drażliwość, ograniczanie kontaktów społecznych, poczucie izolacji, a także obniżona samoocena i negatywne myśli dotyczące własnej przyszłości.

• Myśli rezygnacyjne: W cięższych przypadkach pojawia się poczucie beznadziei obecnej sytuacji i braku sensu w podejmowaniu jakichkolwiek działań, co jest kluczowym sygnałem ostrzegawczym.