Skóra, jako największy organ ludzkiego ciała, pełni znacznie więcej funkcji niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. To złożony układ biologiczny, który chroni narządy wewnętrzne przed wpływem czynników środowiska zewnętrznego oraz ewentualnymi urazami mechanicznymi. Jej struktura oparta na trzech warstwach tworzy spójny system odpowiedzialny m.in. za termoregulację, reakcje immunologiczne i procesy regeneracyjne. Zgłębiając się w głąb skóry, można dostrzec, jak ściśle powiązana jest jej budowa z funkcjami.

Budowa skóry

Wyróżniamy trzy podstawowe warstwy skóry, z których każda pełni inną, wyspecjalizowaną funkcję:

  • naskórek – zewnętrzna warstwa odpowiedzialna za ochronę powierzchni skóry przed czynnikami środowiskowymi i drobnoustrojami. Ulega ciągłemu złuszczaniu i regeneracji;
  • skóra właściwa – środkowa warstwa skóry, zapewniająca elastyczność i wytrzymałość. Zawiera m.in. włókna kolagenowe, naczynia krwionośne oraz komórki czuciowe, odpowiadające za odbiór bodźców;
  • tkanka podskórna – najgłębiej położona warstwa, która zawiera komórki tłuszczowe, odpowiada za magazynowanie energii, izolację cieplną i ochronę mechaniczną. Jej grubość może się różnić w zależności od lokalizacji i indywidualnych predyspozycji.

Budowa naskórka

Naskórek, jako najbardziej zewnętrzna warstwa skóry, odgrywa ważną rolę w ochronie organizmu przed szkodliwymi czynnikami środowiskowymi. Tworzy barierę, która zapobiega utracie wody, chroni przed drobnoustrojami i wspiera regenerację powierzchni skóry. Jest zbudowany z wielu ściśle przylegających do siebie komórek, głównie keratynocytów, które stopniowo przemieszczają się ku górze, przechodząc przez kolejne etapy różnicowania. To właśnie ten uporządkowany proces sprawia, że komórki naskórka układają się w pięć wyraźnie wyodrębnionych warstw:

  • warstwa podstawna (najgłębsza warstwa naskórka) – znajduje się tuż przy granicy ze skórą właściwą; zawiera komórki warstwy podstawnej, które intensywnie się dzielą, a także melanocyty i komórki Langerhansa.
  • warstwa kolczysta – położona powyżej podstawnej, składa się z kilku rzędów wielobocznych komórek i stanowi najgrubszą warstwę naskórka; odpowiada za elastyczność i odporność mechaniczną skóry.
  • warstwa ziarnista – tutaj komórki zaczynają produkować keratohialinę i lipidy, przygotowując się do procesu rogowacenia; jest to etap, w którym keratynocyty stają się bardziej spłaszczone i zaczynają się przekształcać w martwe komórki.
  • warstwa jasna – obecna głównie na dłoniach i podeszwach stóp; cienka, przezroczysta warstwa komórek wypełnionych keratyną, położona między warstwą ziarnistą a rogową.
  • warstwa rogowa – najbardziej zewnętrzna część naskórka, zbudowana z martwych, spłaszczonych komórek, które stopniowo wydostają się na powierzchnię skóry i ulegają złuszczeniu. To właśnie ta warstwa stanowi bezpośredni kontakt skóry ze środowiskiem zewnętrznym.

W naskórku znajdują się również mieszki włosowe oraz receptory dotyku, dzięki czemu pełni on nie tylko funkcje ochronne, ale także zmysłowe i odpornościowe.

budowa skóry
mięśnie twarzy

Budowa skóry właściwej

Skóra właściwa to warstwa środkowa skóry, położona pomiędzy naskórkiem a tkanką podskórną. Zbudowana z wytrzymałej tkanki łącznej włóknistej, odpowiada za elastyczność, sprężystość oraz odporność mechaniczną skóry. To właśnie tutaj, w skórze właściwej znajdują się najważniejsze struktury odpowiedzialne za funkcje biologiczne tego narządu:

  • naczynia krwionośne;
  • naczynia limfatyczne;
  • gruczoły potowe i łojowe;
  • zakończenia nerwowe.

Skórę właściwą tworzą dwie główne warstwy:

  • warstwa brodawkowa – leżąca bezpośrednio pod naskórkiem, bogata w drobne naczynia krwionośne, włókna kolagenowe i elastynowe. To tutaj znajdują się brodawki, które wpuklają się w naskórek, zwiększając powierzchnię kontaktu i usprawniając wymianę substancji w otoczeniu naczyń krwionośnych włosowatych;
  • warstwa siateczkowata – głębiej położona i znacznie grubsza, utworzona z gęstych włókien kolagenowych i sprężystych. W tej warstwie obecne są fibroblasty, komórki odpornościowe oraz gładkie komórki mięśniowe, a także liczne przydatki skóry, w tym gruczoły potowe i łojowe oraz mieszki włosowe.

Budowa tkanki podskórnej

Tkanka podskórna zbudowana jest z elementów, które odpowiadają za ochronę, izolację termiczną i magazynowanie energii. Znajdują się w niej:

  • komórki tkanki łącznej;
  • naczynia krwionośne;
  • zakończenia nerwowe;
  • gruczoły potowe i łojowe.

 

Ważną rolę odgrywają także włókna kolagenowe, które nadają strukturze sprężystość i odporność na urazy mechaniczne. W głębi tej warstwy widoczny jest charakterystyczny układ rzędów komórek tłuszczu skórnego, które pełnią funkcję amortyzującą oraz energetyczną.

Funkcje skóry

Złożona budowa skóry determinuje jej kluczowe znaczenie w utrzymaniu homeostazy i ochronie ustroju. Skóra jako narząd o największej powierzchni, pełni szereg funkcji fizjologicznych i immunologicznych, warunkując prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu:

  • spełnia funkcję ochronną – skóra stanowi barierę przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi, biologicznymi oraz fizycznymi, w tym przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym, wspierając stabilność środowiska wewnętrznego organizmu;
  • bierze udział w regulowaniu temperatury ciała – dzięki pracy gruczołów potowych oraz zdolności naczyń do zwężania i rozszerzania się w odpowiedzi na bodźce termiczne;
  • umożliwia tworzenie i utrzymanie płaszcza lipidowego skóry, produkowanego przez gruczoły łojowe i transportowanego przez przewody gruczołów łojowych, który zapobiega utracie wody i chroni przed drobnoustrojami;
  • ma zdolność wiązania wody w warstwie rogowej naskórka, co zabezpiecza przed przesuszeniem i wpływa na elastyczność skóry;
  • bierze udział w resorpcji wybranych substancji rozpuszczalnych, co jest wykorzystywane w farmakoterapii przezskórnej i kosmetologii;
  • daje mechaniczne wsparcie dzięki obecności komórek tłuszczowych w tkance podskórnej oraz delikatnej sieci włókien kolagenowych, zapewniających sprężystość i odporność na urazy;
  • prowadzi do nieustannego złuszczania powierzchniowych warstw poprzez eliminację martwych komórek naskórka, co sprzyja regeneracji i utrzymaniu prawidłowego mikrobiomu.

Budowa skóry właściwej

Skóra właściwa to warstwa środkowa skóry, położona pomiędzy naskórkiem a tkanką podskórną. Zbudowana z wytrzymałej tkanki łącznej włóknistej, odpowiada za elastyczność, sprężystość oraz odporność mechaniczną skóry. To właśnie tutaj, w skórze właściwej znajdują się najważniejsze struktury odpowiedzialne za funkcje biologiczne tego narządu:

  • naczynia krwionośne;
  • naczynia limfatyczne;
  • gruczoły potowe i łojowe;
  • zakończenia nerwowe.

Skórę właściwą tworzą dwie główne warstwy:

  • warstwa brodawkowa – leżąca bezpośrednio pod naskórkiem, bogata w drobne naczynia krwionośne, włókna kolagenowe i elastynowe. To tutaj znajdują się brodawki, które wpuklają się w naskórek, zwiększając powierzchnię kontaktu i usprawniając wymianę substancji w otoczeniu naczyń krwionośnych włosowatych;
  • warstwa siateczkowata – głębiej położona i znacznie grubsza, utworzona z gęstych włókien kolagenowych i sprężystych. W tej warstwie obecne są fibroblasty, komórki odpornościowe oraz gładkie komórki mięśniowe, a także liczne przydatki skóry, w tym gruczoły potowe i łojowe oraz mieszki włosowe.

Budowa tkanki podskórnej

Tkanka podskórna zbudowana jest z elementów, które odpowiadają za ochronę, izolację termiczną i magazynowanie energii. Znajdują się w niej:

  • komórki tkanki łącznej;
  • naczynia krwionośne;
  • zakończenia nerwowe;
  • gruczoły potowe i łojowe.


Ważną rolę odgrywają także włókna kolagenowe, które nadają strukturze sprężystość i odporność na urazy mechaniczne. W głębi tej warstwy widoczny jest charakterystyczny układ rzędów komórek tłuszczu skórnego, które pełnią funkcję amortyzującą oraz energetyczną.

Funkcje skóry

Złożona budowa skóry determinuje jej kluczowe znaczenie w utrzymaniu homeostazy i ochronie ustroju. Skóra jako narząd o największej powierzchni, pełni szereg funkcji fizjologicznych i immunologicznych, warunkując prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu:

  • spełnia funkcję ochronną – skóra stanowi barierę przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi, biologicznymi oraz fizycznymi, w tym przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym, wspierając stabilność środowiska wewnętrznego organizmu;
  • bierze udział w regulowaniu temperatury ciała – dzięki pracy gruczołów potowych oraz zdolności naczyń do zwężania i rozszerzania się w odpowiedzi na bodźce termiczne;
  • umożliwia tworzenie i utrzymanie płaszcza lipidowego skóry, produkowanego przez gruczoły łojowe i transportowanego przez przewody gruczołów łojowych, który zapobiega utracie wody i chroni przed drobnoustrojami;
  • ma zdolność wiązania wody w warstwie rogowej naskórka, co zabezpiecza przed przesuszeniem i wpływa na elastyczność skóry;
  • bierze udział w resorpcji wybranych substancji rozpuszczalnych, co jest wykorzystywane w farmakoterapii przezskórnej i kosmetologii;
  • daje mechaniczne wsparcie dzięki obecności komórek tłuszczowych w tkance podskórnej oraz delikatnej sieci włókien kolagenowych, zapewniających sprężystość i odporność na urazy;
  • prowadzi do nieustannego złuszczania powierzchniowych warstw poprzez eliminację martwych komórek naskórka, co sprzyja regeneracji i utrzymaniu prawidłowego mikrobiomu.

Z wiekiem kondycja skóry na skutek osłabienia metabilizmu komórkowego znacząco się pogarsza. Odpowiedzią jest bogaty, aksamitny krem - na przykład Kolagenowy krem wzmacniający 50+

Jak dbać o skórę?

Odpowiednia pielęgnacja skóry to nie tylko codzienny rytuał estetyczny, ale przede wszystkim świadome wspieranie jej funkcji ochronnych, regeneracyjnych i metabolicznych. Skóra jako największy organ ludzkiego ciała nieustannie narażona jest na szkodliwe czynniki zewnętrzne – zanieczyszczenia, promieniowanie UV, wahania temperatury – oraz wewnętrzne, takie jak stres oksydacyjny czy zmiany hormonalne.

Dlatego kompleksowe dbanie o skórę powinno łączyć regularne zabiegi kosmetyczne z właściwym odżywianiem i ochroną przeciwsłoneczną. Warto przy tym sięgać po zaawansowane produkty, które odpowiadają na konkretne potrzeby skóry w różnym wieku i kondycji. Przemyślana rutyna pielęgnacyjna oparta na skutecznych składnikach aktywnych może realnie opóźnić procesy starzenia, wzmocnić barierę hydrolipidową i poprawić jędrność skóry. Najważniejszymi zasadami pielęgnacji skóry, które pozwolą zadbać o jej zdrowy wygląd na co dzień są:

  • oczyszczanie i eksfoliacja – podstawą każdej pielęgnacji jest dokładne, ale delikatne oczyszczenie skóry twarzy i ciała. Zaleca się używanie preparatów o fizjologicznym pH, które nie naruszają płaszcza hydrolipidowego. Raz lub dwa razy w tygodniu warto zastosować peeling enzymatyczny, aby usunąć martwe komórki naskórka i wspomóc odnowę komórkową;
  • nawilżenie i odżywienie – niezależnie od typu skóry, każda potrzebuje odpowiedniego nawilżenia. W tym celu sprawdzą się kremy i balsamy o bogatym składzie. Przykładem może być Bogaty Regenerująco – ujędrniający balsam do ciała, który intensywnie nawilża i uelastycznia skórę;
  • zaawansowana regeneracja – nowoczesne formuły dermokosmetyczne, takie jak EGZOSOMY MŁODOŚCI – Bielenda, wykorzystują biotechnologię do głębokiej odbudowy skóry. Dzięki zawartości egzosomów wspomagają one procesy naprawcze, działają przeciwzmarszczkowo i poprawiają strukturę skóry;
  • wzmocnienie dla cery dojrzałej – z wiekiem skóra traci jędrność i elastyczność. Warto więc sięgnąć po produkty dedykowane, np. Kolagenowy krem wzmacniający 50+ dzień/ noc Dermika, który wspiera produkcję kolagenu, intensywnie nawilża i redukuje widoczność zmarszczek;
  • ochrona przeciwsłoneczna – promieniowanie UV to jeden z głównych czynników przyspieszających starzenie się skóry. Codzienne stosowanie kremów z filtrem SPF 30–50 jest koniecznością, nawet w pochmurne dni, aby zapobiec powstawaniu przebarwień i uszkodzeniom DNA komórek skóry;
  • zdrowy styl życia – pielęgnacja od zewnątrz powinna iść w parze z troską o organizm od środka. Zbilansowana dieta bogata w witaminy A, C, E, kwasy omega-3 oraz regularne nawodnienie i odpowiednia ilość snu są fundamentem zdrowej, promiennej cery.

Bibliografia

  1. https://www.czytelniamedyczna.pl/6725,farmakoterapia-sklry-cz-1-budowa-i-fizjologia-sklry.html [dostęp: 26.06.2025]
  2. Niedoszytko B. Skóra – budowa I funkcje, Wyższa Szkoła Zawodowa Pielęgnacji, Zdrowia i Urody w Poznaniu, wydział Zamiejscowy w Gdyni.
  3. Kononowicz W., Tkanka podskórna. Charakterystyka oraz metody niwelowania i zastosowania tkanki tłuszczowej w kosmetologii i medycynie estetycznej, 4 / 2020 / vol. 9 Aesthetic Cosmetology and Medicine.
  4. Wolski T., Kędzia B., Farmakoterapia skóry. Cz. 1. Budowa i fizjologia skóry, w: Postępy Fitoterapii 2019; 20(1): 61-67.
Masz pytania?
Skontaktuj się z autorem.
Laura Skwarek

kosmetolog, makijażystka